Groningse muis leeft langer en blijft gezonder

Groningse muis leeft langer en blijft gezonder

Groningse muis leeft langer en blijft gezonder

Groningse muizen leven langer, blijven tot op hogere leeftijd gezond, slank en fit, en hebben minder kans op kanker, leverziekten en diabetes. Allemaal dankzij professor Cor Calkhoven en de zijnen. De moleculair bioloog aan het European Research Institute for the Biology of Ageing (ERIBA)  in Groningen deed een kleine ingreep in het genetisch materiaal van de beestjes. En die kan een grote impact hebben op de mens.

,,We laten de dieren rennen over een rol, die steeds sneller gaat, om te zien wanneer ze eraf vallen. Onze oude labmuizen hielden het bijna net zo lang vol als jonge muizen. Dat is ongekend’’, vertelt Calkhoven. Het is een ontdekking van jewelste. De genetisch gemanipuleerde muizen verbranden continu meer vet. Ze worden daardoor ouder, maar blijven ook slanker en sterker. 

En dat allemaal door het ‘weghalen’ van één type eiwit in het lichaam. ,,We kunnen er op moleculair niveau voor zorgen dat dat een regelelementje dat nodig is voor de aanmaak van het eiwit LIP uit het DNA wordt gehaald. Het gevolg is dat het lichaam denkt dat het in een soort onderhoudstoestand verkeert, waarin de reserves worden aangesproken, en juist niet worden opgeslagen.”

Schakelaar vetopslag uitgezet

Dat zit zo. In elke cel in het lichaam zit een sensor die binnenkomende voedingsstoffen waarneemt. De sensor staat in contact met genen die áán of uit kunnen staan. En dat regelt een schakelaar tussen de sensor en de genen. Die zegt ‘aan’ als er vet moet worden opgespaard in ongunstige tijden en ‘uit’ als het juist verbrand moet worden. En het is die schakelaar die Calkhoven heeft weten uit te sluiten. Zodat de genen continu op ‘uit’ staan.

Het gevolg: de gemodificeerde muizen eten precies wat de gewone muizen in de testomgeving krijgen, maar komen niet aan. ,,We hebben ze als proef ook op een heel vetrijk dieet gezet. De gewone muizen werden angstaanjagend dik. Onze aangepaste muizen kwamen wel wat aan, maar beduidend minder. Met als gevolg dat ze tot op vele hogere leeftijd fit bleven.’’

Pil in de maak

Toch wordt er gewerkt aan een toepassing voor mensen, in de vorm van een medicijn. Calkhoven en de gemeente Groningen sloten daartoe onlangs een overeenkomst met European ScreeningPort in Hamburg, onderdeel van het Fraunhofer-genootschap voor toegepaste wetenschap, dat een brug slaat tussen fundamenteel wetenschappelijk onderzoek en de geneesmiddelenindustrie. Het gaat onderzoeken hoe al die Groningse kennis kan worden omgezet in een farmacologisch middel. Dat zou in wezen een medicijn worden tegen een wel heel alledaagse kwaal: verouderen.

Calkhoven begon zijn grote onderzoek naar de schakelaar, het eiwit LIP, jaren geleden al in een Duits onderzoeksinstituut. Ruim drie jaar geleden kwam hij naar Groningen om zijn onderzoek voort te zetten. ,,Het Eriba is uniek. We hebben hier alle faciliteiten om ons fundamenteel onderzoek te doen. We zijn onderdeel van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), wat grote voordelen heeft. Daar klinisch onderzoek, hier fundamenteel. De lijnen liggen er en we werken al veel samen. Met pathologie, met oncologie ook.’’

Calkhoven en zijn onderzoeksgroep ontdekken steeds meer bijzonderheden aan ‘hun’ eiwit. Zo bleek dat de muizen zonder LIP significant minder vaak kanker krijgen. ,,Dat heeft onze grote interesse nu ook. We zijn bezig uit te zoeken hoe dat kan. Samen met het UMCG.’’

ERIBA is een instituut dat onderzoek doet naar de biologische kant van veroudering. Welke processen liggen daaraan ten grondslag? Wat gebeurt er? Tientallen onderzoekers uit binnen- en buitenland studeren er op. Dat het instituut, ressorterend onder het Universitair Medisch Centrum Groningen in Groningen is gevestigd, is logisch. Groningen heeft een voortrekkersrol in de wereld als het gaat om onderzoek naar gezond ouder worden, Healthy Ageing.

Langer fit, zonder gebreken

Wij mensen leven in een tijd waarin voor velen van ons het voedsel in overvloed voor het grijpen is. We hoeven helemaal geen vet meer op te slaan voor barre tijden. Want die zijn er niet meer. Dus: we passen deze techniek toe op de mensheid en het is klaar met al het overgewicht. Bovendien blijven we tot op hogere leeftijd fit, zonder gebreken. Dat is dus opgelost. Toch?

,,Technisch gezien zou het kunnen, maar de ethische barrière is natuurlijk groot. Je gaat mensen niet zo maar genetisch aanpassen. Bovendien helpen een gezonder eetpatroon en bewegen nog altijd meer tegen overgewicht. ’’